Demuraj ve despatch hesaplamalarının temelinde yatan starya süresi, charter party sözleşmesi çerçevesinde yük sahibine tahmil veya tahliye operasyonu için tanınan ücretsiz çalışma penceresidir; uluslararası alanda "laytime" olarak adlandırılır.
Kısa Tanım
Starya süresi, yük sahibinin gemiyi yükleme veya boşaltma operasyonu için kullanabileceği sözleşmesel ücretsiz süredir. Uluslararası denizcilik terminolojisinde "laytime" olarak geçen bu süre aşıldığında demuraj yükümlülüğü doğar; operasyon daha erken tamamlanırsa despatch primi kazanılır.
Starya Süresi Nedir? Starya süresi, bir charter party (navlun sözleşmesi) çerçevesinde gemi ile yük sahibi arasında anlaşmaya varılan, yükleme veya boşaltma operasyonu için tanınan ücretsiz zaman penceresidir. Bu süre, geminin rıhtıma yanaşması ve Notice of Readiness (NOR) teslimiyle başlar; yük operasyonunun son kaldırma işlemiyle sona erer. Starya süresinin hesaplanması, navlun sözleşmesinde belirlenen günlük işlem hızına göre yapılır, örneğin; 30.000 tonluk bir kargo 5.000 ton/gün işlem hızıyla 6 gün starya süresi anlamına gelir. BIMCO (Baltic and International Maritime Council) tarafından yayımlanan standart charter party formları ve Türk Ticaret Kanunu (6102 Sayılı Kanun), starya süresi uygulamasının uluslararası ve ulusal yasal çerçevesini oluşturur.
Starya Süresi Türleri Nelerdir?
Starya süresi, charter party sözleşmesindeki maddelere ve çalışma günü tanımlarına göre farklı türlerde olabilir:
- Running Days (Peş Peşe Günler): Tatil, hafta sonu ve hava koşulu ayrımı yapılmaksızın tüm günler sayılır.
- SHINC (Sundays and Holidays Included): Pazar ve resmi tatiller dahil, süre kesintisiz işler.
- SHEX (Sundays and Holidays Excluded): Pazar ve resmi tatiller süreden düşülür.
- WWD (Weather Working Days): Hava koşulları nedeniyle çalışma yapılamayan saatler starya süresinden düşülür.
- Reversible Laytime (Geri Dönüşlü Süre): Yükleme ve boşaltma limanları için toplam starya süresi belirlenir; birinde kullanılmayan süre diğerinde kullanılabilir.
- Hesaplanabilir Süre (Calculable Laytime): Yük miktarı ve anlaşılan günlük işlem hızına göre otomatik hesaplanır.
Starya Süresi Ne Zaman Başlar ve Ne Zaman Biter?
Starya süresinin başlangıç ve bitiş anları, demuraj ve despatch hesaplamalarında en tartışmalı konulardır:
- Başlangıç — NOR Teslimi: Starya süresi, gemi kaptanının Notice of Readiness (hazır olma bildirimi) teslim etmesiyle başlar. NOR'un geçerli olabilmesi için gemi rıhtıma yanaşmış (veya WIBON maddesi varsa demir sahasında), free pratique almış ve yük operasyonu için fiziken hazır olmalıdır.
- Operasyon Süresince: Charter party maddelerine göre hava koşulu, hafta sonu ve tatil gibi duraklamalar süreden düşülebilir veya sayılabilir; bu ayrım SHINC, SHEX ve WWD gibi kısaltmalarla belirlenir.
- Bitiş — Operasyon Tamamlanması: Son yük parçasının ambar veya rıhtıma teslim edilmesiyle starya süresi durur; olgu tutanağı (Statement of Facts) bu zamanı kayda alır.
- "Once on Demurrage, Always on Demurrage" Kuralı: Starya süresi tükendikten sonra başlayan demuraj dönemi, normalde süreden düşülecek istisnalar (hafta sonu, tatil veya hava) söz konusu olsa bile kesintisiz işlemeye devam eder.
Starya Süresi ve Lojistik İlişkisi
Starya süresi, liman hizmetleri operasyonlarının mali yapısını doğrudan belirler. Yük operasyonu koordinasyonunda yapılan her dakikalık iyileştirme ya demuraj maliyetini düşürür ya da despatch primi olarak yük sahibine geri döner. Olgu tutanağı (Statement of Facts), puantaj kayıtları ve su çekimi ölçümü (draft survey) sonuçları starya süresi hesaplamasının belge temelini oluşturur; bu üç belge eksiksiz tutulmazsa demuraj tartışmalarında yük sahibinin pozisyonu zayıflar.
NarinPort olarak İskenderun Körfezi'nde koordine ettiğimiz tahmil-tahliye operasyonlarında starya süresini gerçek zamanlı olarak takip ediyoruz; her duraklama ve zaman kaydı belgelendirilerek demuraj ve despatch hesaplamalarınızın doğru tarafa yansıması sağlanır.
Doğru Starya Süresi Yönetiminin Avantajları Nelerdir?
- Demuraj yükümlülüğünün önlenmesi veya en aza indirilmesi,
- Operasyonun starya süresinden önce tamamlanması durumunda despatch primi kazanımı,
- Tedarik zinciri maliyetlerinin öngörülebilir bir çerçevede planlanması,
- Armatör ile yük sahibi arasındaki uyuşmazlıkların belgelere dayalı çözülmesi,
- Tahmil-tahliye operasyonunun zamana karşı senkronize planlanması.
Kategori
S S 7 adet terim listeleniyor.
S Harfindeki Terimler
Harf Dizini
A B C Ç D E F G Ğ H I İ J K L M N O Ö P R S Ş T U Ü V Y Z
Sonraki Terim Su Çekimi Ölçümü (Draft Survey) Ne Demek?
Sözlükten Diğer Benzer Terimlere Göz Atın
Baba (Bollard) Ne Demek?
B
Baba, rıhtım kenarına sabitlenmiş ve gemi palamar halatlarının bağlandığı yüksek çekme kuvvetine dayanıklı çelik veya dökme demir direktir.
Tanıma Git
Depot (Konteyner Deposu) Ne Demek?
D
Depot, konteyner taşımacılığında boş ya da dolu konteynerlerin saklandığı, bakım onarımının yapıldığı ve hat operatörünün filo yönetimini sürdürdüğü saha tesisidir.
Tanıma Git
Elleçleme (Cargo Handling) Ne Demek?
E
Elleçleme, yükün gemi, rıhtım, antrepo veya araç arasında fiziki olarak hareket ettirilmesi, istiflenmesi ve aktarılması işlemidir.
Tanıma Git
Halat (Towline) Ne Demek?
H
Halat, denizcilikte gemilerin römorköre bağlanması, rıhtıma sabitlenmesi veya yedekleme operasyonlarında kullanılan ve farklı malzeme sınıflarında üretilen mukavemetli taşıma elemanıdır.
Tanıma Git
Hızlı Tahliye Primi (Despatch) Ne Demek?
H
Hızlı tahliye primi (despatch), demurajın tersi yönde işleyen mali mekanizmadır; operasyon starya süresi dolmadan tamamlandığında armatör, yük sahibine tasarruf edilen her gün için ödeme yapar. Standart oranı genellikle demuraj bedelinin yarısıdır.
Tanıma Git
Puantaj (Tally) Ne Demek?
P
Puantaj, limanda yürütülen tahmil-tahliye operasyonu sırasında yükün parça bazında belgelenmesi sürecidir. Her kaldırma işleminde cins, sayı, ağırlık ve fiziki durum bilgisi eş zamanlı olarak kayıt altına alınır.
Tanıma Git